ZBLIŻENIE: DŹWIĘK | Niewidzialne wymiary kina

O wydarzeniu

Zbliżenie: Dźwięk — nowy cykl FINA poświęcony niewidzialnemu wymiarowi kina. Wnikając w obraz, dźwięk nadaje mu ton i wyraz. Jednocześnie wykracza poza ramy kadru, woła i wciąga nas w opowieść w sposób, którego często nie dostrzegamy. Jednak mimo swojej fundamentalnej roli, dźwięk filmowy długo pozostawał zepchnięty na boczny tor. Kino rozumiane jest przede wszystkim jako sztuka obrazu, jako 'widzialność obcowania człowieka z materią'. Przygotowany przez Filmotekę Narodową – Instytut Audiowizualny cykl dedykowany jest kinu jako doświadczeniu wielozmysłowemu. To zaproszenie do tego, by wsłuchać się w kino równie uważnie. Zbliżenie: Dźwięk skupia się na praktykach, technikach i technologiach udźwiękowienia filmu – od rejestracji, przez obróbkę, po odsłuch. Pokazy wzbogacą rozmowy z twórczyniami i twórcami stojącymi za ścieżkami dźwiękowymi prezentowanych tytułów. Integralną częścią cyklu są prelekcje przybliżające historię i rozwój fonografii oraz jej wpływ na ewolucję języka filmowego. Program dopełniają filmy, które same opowiadają o dźwięku – kierując spojrzenie poza ekran i odsłaniając mechanizmy kształtujące nasze doświadczenie kina. Zbliżenia: Dźwięk kontynuuje linię programową sali „Ziemia Obiecana”, korzystając z wyjątkowej akustyki sali, a zarazem otwiera szerszy program Zbliżenia – poświęcony technicznym wymiarom sztuki filmowej. Cykl trwa od października do czerwca i obejmuje dziewięć pokazów — po jednym w każdym miesiącu. Miejsce: FINA, ul. Wałbrzyska 3/5, Warszawa (metro Służew). 30 stycznia, godz. 18.30 — Anioł w szafie, reż. Stanisław Różewicz, Polska, 1987, 91'. Prelekcja: Stefan Głowacki. Anioł w szafie to wyjątkowy, lecz mniej znany film w dorobku Stanisława Różewicza, zainspirowany doświadczeniami reżysera podczas prac nad ścieżką dźwiękową 'Kobiety w kapeluszu'. Głównym bohaterem jest Jan (świetna, subtelna rola Jerzego Treli) — introwertyczny realizator dźwięku, nawiedzany echem traumatycznego wydarzenia z przeszłości. Śledząc jego powrót do bolesnych wspomnień, Różewicz kreśli przejmujące studium wyalienowania i egzystencjalnego kryzysu. Ta stłumiona, zamknięta w sobie postać mogłaby podać rękę bohaterom 'Wybuchu' czy 'Rozmowy'. Trudno nie dostrzec pokrewieństw z filmami De Palmy i Coppoli — obsesja i bezsilność ich tragicznych męskich protagonistów wybrzmiewają także w delikatnej, przejmującej kreacji Treli. Również u Różewicza to właśnie dźwięk staje się nośnikiem pamięci — medium powracającej, bolesnej przeszłości. Za wyjątkowy kształt ścieżki dźwiękowej Anioła w szafie odpowiada Wiesława Dembińska — wybitna operatorka i reżyserka dźwięku, współpracująca przy najważniejszych dziełach polskiej kinematografii. Splatając dźwięki teraźniejszości, wspomnień i nagrań, Dembińska stworzyła unikalny, wielowarstwowy język dźwiękowy, doskonale wyrażający stan psychicznego rozszczepienia bohatera. Efekt jej pracy został doceniony na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, gdzie film otrzymał nagrodę za najlepszy dźwięk. 20 lutego, godz. 18.30 — Dziennik Davida Holzmana, reż. Jim McBride, USA, 1967, 74'. Wyjątkowy — i prawdopodobnie pierwszy w Polsce — pokaz kultowego filmu Jima McBride’a, jednego z najwcześniejszych i najciekawszych przykładów mockumentu w historii kina. David Holzman’s Diary, zrealizowany w 1967 roku, w błyskotliwy, zarazem zabawny i niepokojący sposób opowiada o młodym nowojorczyku, który postanawia sfilmować każdą sekundę swojej codzienności. Na szczególną uwagę zasługuje jeden z 'towarzyszy' bohatera — magnetofon Nagra, rewolucyjny wynalazek Stefana Kudelskiego, który umożliwił wyprowadzenie kina dźwiękowego poza studio i na trwałe zmienił praktyki realizacji dźwięku. Nagra bywa często kojarzona z estetyką cinéma vérité i direct cinema, z obietnicą większej bliskości rzeczywistości i 'prawdy' filmowej. Prezentując film McBride’a, zwracamy jednak uwagę na rewers tego procesu. O ile wynalazek Kudelskiego otworzył nowe drogi w poszukiwaniu filmowej prawdy, o tyle dostarczył również narzędzi do rozmywania granic między dokumentem a fikcją. Filmowanie stało się praktyką intymną i osobistą, zapowiadającą współczesną wszechobecność kamer, mikrofonów i ekranów. W postaci Davida Holzmana można dziś rozpoznać prekursora współczesnej medialnej autonarracji — strumieni autobiograficznych kreacji płynących przez sieci mediów społecznościowych. 15 października, godz. 18.30 — Blow Out, reż. Brian De Palma, USA, 1981, 104'. Prelekcja: Stefan Głowacki. 20 listopada, godz. 18.30 — Katarzyna Szczerba & Katarzyna Gondek — pokaz krótkich metraży. Gościnnie: Katarzyna Szczerba & Katarzyna Gondek. 11 grudnia, godz. 18.30 — Chopin, Chopin, reż. Michał Kwieciński, Polska, 2025, 126'. Po spotkaniu odbyło się spotkanie ze specjalistami ze studia Dreamsound, Marcinem Kasińskim i Kacprem Habisiakiem, które poprowadzi Jan Topolski.