Czy karykatura jest sztuką męską? Karykaturzystki dawniej i dziś - konferencja naukowa Interdyscyplinarna konferencja naukowa Miejsce: Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego; Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie Termin konferencji: 28–29 maja 2026 Termin zgłoszeń: 28 lutego 2026 „Karykatura jest sztuką męską. Kobieta posługuje się nią rzadko, zarówno w plastyce, jak i w literaturze. Oprócz Stryjeńskiej, Berezowskiej i Magdaleny Samozwaniec nie widzę u nas kobiet, które by uprawiały ten sposób komunikowania swych spostrzeżeń o życiu.” Słowa Neli Samotyhowej, zamieszczone w recenzji Pierwszego Salonu Karykaturzystów Polskich z 1928 roku, odzwierciedlały ówczesne przekonania i wiedzę o udziale kobiet w tej dziedzinie. Dziś wiemy więcej: pierwsze artystki-amatorki działające w obszarze karykatury i satyry rysunkowej pojawiły się na ziemiach polskich pod koniec XVIII wieku; w XIX wieku aktywność rysowniczek kształtowała się dalej, a w XX wieku nastąpił intensywny wzrost talentów kobiecych. Dla większości kobiet karykatura była działalnością poboczną, choć niektóre — jak Maja Berezowska czy Anna Gosławska-Lipińska (Ha-Ga) — traktowały ją jako główną przestrzeń artystycznych poszukiwań. Współczesne rysowniczki łączą klasyczne techniki z nowymi mediami i coraz częściej prezentują prace online. Pomimo obecności w świecie sztuki i mediów, twórczość karykaturzystek bywa marginalizowana. Celem konferencji jest przywrócenie głosu artystkom oraz badanie strategii artystycznych, sposobów wykorzystania humoru, ironii i deformacji obrazu do krytyki ról społecznych, władzy, patriarchatu i stereotypów płciowych. Główne pytania konferencji: - W jakiej mierze karykatura postrzegana jest jako "męska" i czy to odzwierciedla szerzej przypisywaną przez wieki "męskość" sztuki? - Czy proces przełamywania wykluczenia genderowego w sztuce wysokiej działa jeszcze wolniej wobec karykatury jako formy niskiej? - Czy twórczość internetowa pozwala na przekroczenie bariery płci? Zachęcamy badaczki i badaczy z różnych dyscyplin (historia sztuki, historia, medioznawstwo, kulturoznawstwo, socjologia, gender studies, historia prasy i komunikacji wizualnej) do nadsyłania propozycji referatów. Referaty dotyczące karykaturzystek z innych krajów są również mile widziane. Proponowane obszary badawcze: - Strategie wizualne w twórczości rysowniczek: kreska, deformacja i narracja wizualna; język karykatury w ilustracji, projektowaniu okładek i plakatów. - Karykatura a gender: strategie żartu, ironii i subwersji w przedstawianiu płci i ról społecznych. - Humor i feminizm: satyra jako narzędzie emancypacji i krytyki patriarchatu. - Media i prasa: rola kobiet-karykaturzystek w prasie satyrycznej, alternatywnej i internetowej. - Transnarodowe perspektywy: porównania międzykulturowe kobiet karykaturzystek. - Karykatura cyfrowa i media społecznościowe: współczesne artystki w sieci, memy i nowe formy satyry wizualnej. - Cenzura i autocenzura: ograniczenia wolności artystycznej i strategie przetrwania w środowiskach zdominowanych przez mężczyzn. - Karykatura a tożsamość: tematy rasy, klasy, orientacji seksualnej i pochodzenia etnicznego. - Recepcja i krytyka: odbiór kobiecych karykatur przez publiczność i krytyków. Jesteśmy otwarci na inne propozycje mieszczące się w tematyce konferencji. WAŻNE! Zgłoszenia: prosimy o przesłanie abstraktu (do 300 słów) oraz biogramu wraz ze stopniem/tytułem naukowym i afiliacją (do 150 słów) do 28 lutego 2026 r. na adres: karykaturzystki@gmail.com Informacja o przyjęciu referatu zostanie przesłana do 23 marca 2026 r. Udział w konferencji jest bezpłatny. Organizatorzy nie pokrywają kosztów podróży i noclegów. Język konferencji: polski Rada naukowa konferencji: prof. dr hab. Agata Jakubowska, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego dr hab. Iwona Luba, prof. UW, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego dr hab. Dobrochna Kałwa, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego dr Piotr Kułak, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego dr Agnieszka Morawińska dr Katarzyna Murawska-Muthesius, Birkbeck, University of London dr Paweł Płoski, Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie dr Karolina Prymlewicz, Muzeum Narodowe w Warszawie Komitet organizacyjny: dr Piotr Kułak, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego Agnieszka Goluch, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego Maria Muszkowska, Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie Paulina Pilcicka, Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie Organizatorzy: Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie
